Το Ars Goetia περιγράφει 72 πνεύματα, οργανωμένα σε αυστηρή ιεραρχία με βασιλιάδες, πρίγκιπες, δούκες, μαρκήσιους, κόμητες, και ιππότες. Κάθε ένας έχει συγκεκριμένη σφραγίδα (sigil), συγκεκριμένες δυνάμεις, και συγκεκριμένο αριθμό λεγεώνων πνευμάτων υπό τη διοίκησή του. Το κείμενο εντάσσεται στο Lemegeton — τον Μικρότερο Κλείδα του Σολομώντα — και θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά grimoires της δυτικής απόκρυφης παράδοσης.
Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε τι ακριβώς είναι η Goetia, ποια είναι η ιεραρχία των 72 πνευμάτων, ποιοι είναι οι πιο ισχυροί, και πώς λειτουργεί η παράδοση επίκλησης τους.
Τι Είναι η Goetia
Η Goetia (από το ελληνικό «γοητεία») είναι το πρώτο βιβλίο του Lemegeton, ενός grimoire που συγκεντρώθηκε κατά τον 17ο αιώνα από παλαιότερες σολομώντειες πηγές. Το πλήρες όνομά της είναι Ars Goetia, μία από τις πέντε τέχνες που περιέχει το Lemegeton, μαζί με την Ars Theurgia-Goetia, την Ars Paulina, την Ars Almadel, και την Ars Notoria.
Το κείμενο περιγράφει την πρακτική επίκλησης, δέσμευσης, και ελέγχου 72 συγκεκριμένων πνευμάτων που, σύμφωνα με τη μεσαιωνική παράδοση, είχαν δεσμευτεί από τον βασιλιά Σολομώντα σε ένα χάλκινο δοχείο. Όταν βαβυλώνιοι το άνοιξαν αργότερα, τα πνεύματα διασκορπίστηκαν στον κόσμο — και έκτοτε γνωστά και προσβάσιμα μέσω των κατάλληλων τελετουργικών.
Η ιστορική προέλευση της Goetia εντοπίζεται σε πηγές όπως η Pseudomonarchia Daemonum του Johann Weyer (1577), η οποία περιγράφει 69 πνεύματα και αποτέλεσε την κύρια πηγή για τη μετέπειτα Lemegeton. Ορισμένα από τα πνεύματα εμφανίζονται και σε παλαιότερα βαβυλωνιακά, εβραϊκά, και ελληνιστικά κείμενα, δείχνοντας ότι η παράδοση έχει ρίζες που εκτείνονται πολύ πίσω από την ονομαστική συγγραφή του Σολομώντειου corpus.
Η Ιεραρχία των 72 Πνευμάτων
Οι 72 δαίμονες του Goetia δεν είναι απλά μια λίστα ονομάτων. Ακολουθούν συγκεκριμένη ιεραρχική δομή, με τους πιο ισχυρούς στην κορυφή. Η ιεραρχία είναι εξής:
Βασιλιάδες (Kings): Οι τέσσερις στην κορυφή. Είναι οι πιο ισχυρές οντότητες, με τις ευρύτερες δυνάμεις και τις μεγαλύτερες λεγεώνες υπό τη διοίκησή τους. Επικαλούνται μόνο από έμπειρους πρακτικούς με σοβαρή προετοιμασία.
Πρίγκιπες (Princes): Η δεύτερη τάξη. Επίσης πολύ ισχυροί, με εξειδικευμένες δυνάμεις και πολλές λεγεώνες.
Δούκες (Dukes): Η πιο πολυπληθής τάξη στο Goetia. Οι δούκες κυβερνούν συγκεκριμένους τομείς — γνώση, τέχνες, θεραπεία, διπλωματία, και άλλα.
Μαρκήσιοι (Marquises): Παραδοσιακά συνδεδεμένοι με μυστική γνώση, θεραπευτικές τέχνες, και επιρροή σε ανθρώπινες υποθέσεις.
Κόμητες/Έρλες (Counts/Earls): Μεσαία τάξη με ποικίλες δυνάμεις — πληροφορίες, κρυμμένη γνώση, στοιχεία της φυσικής και μεταφυσικής φύσης.
Πρόεδροι (Presidents): Παραδοσιακά συνδεδεμένοι με φιλοσοφία, επιστημονική γνώση, και διαχείριση περιπλοκών καταστάσεων.
Ιππότες (Knights): Η κατώτερη τάξη — αλλά «κατώτερη» δεν σημαίνει αδύναμη. Απλά έχουν πιο εξειδικευμένους και συγκεκριμένους ρόλους.
Ορισμένοι δαίμονες έχουν διπλούς τίτλους (π.χ. Βασιλιάς και Πρίγκιπας) γιατί κατέχουν διαφορετικές θέσεις σε διαφορετικές ώρες της ημέρας ή περιόδους του χρόνου — μια λεπτομέρεια που επηρεάζει και τον χρόνο επίκλησης.
Οι Τέσσερις Βασιλιάδες
Οι τέσσερις βασιλιάδες του Goetia είναι οι πιο ισχυρές οντότητες του συστήματος. Καθένας κυβερνά ένα από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα — Ανατολή, Νότο, Δύση, Βορρά.
Bael (Βασιλιάς της Ανατολής)
Ο πρώτος δαίμονας στο Goetia. Παρουσιάζεται με τρία κεφάλια — γάτας, ανθρώπου, και βατράχου — και κυβερνά 66 λεγεώνες πνευμάτων. Η κύρια δύναμή του είναι η ικανότητα να καθιστά τον πρακτικό αόρατο, καθώς και να παρέχει σοφία σε πολλαπλούς τομείς.
Paimon (Βασιλιάς της Δύσης)
Ο ένατος δαίμονας. Θεωρείται ίσως ο πιο πιστός και εξυπηρετικός από όλους τους βασιλιάδες προς τους πρακτικούς που τον τιμούν σωστά. Κυβερνά 200 λεγεώνες. Οι δυνάμεις του περιλαμβάνουν την πλήρη γνώση όλων των τεχνών, επιστημών, και μυστικών πραγμάτων. Διδάσκει φιλοσοφία, τέχνη, επιστήμη, και αποκαλύπτει κρυμμένες γνώσεις για τη φύση και το σύμπαν.
Beleth (Βασιλιάς)
Ο δέκατος τρίτος δαίμονας. Ένας από τους πιο ισχυρούς για ερωτικές εργασίες. Κυβερνά 85 λεγεώνες και μπορεί να προκαλέσει βαθιά, πραγματική αγάπη μεταξύ ανθρώπων. Η επίκλησή του απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή — παρουσιάζεται αρχικά με έντονη δυσαρέσκεια και πρέπει να τιθασευτεί σωστά με το τελετουργικό.
Purson (Βασιλιάς)
Ο εικοστός δαίμονας. Γνωρίζει και μπορεί να αποκαλύψει κρυμμένα πράγματα, θησαυρούς, και το παρελθόν, παρόν, και μέλλον. Κυβερνά 22 λεγεώνες. Θεωρείται ένας από τους πιο «καθαρούς» και ευθείς στη επικοινωνία του με τους πρακτικούς.
Πέρα από αυτούς τους τέσσερις, η Goetia αναφέρει επίσης τους Belial και Asmodeus ως βασιλιάδες σε ορισμένες εκδοχές της κειμενικής παράδοσης, ανεβάζοντας πραγματικά τον αριθμό των βασιλέων σε έξι.
Οι Πιο Ισχυροί Πρίγκιπες
Οι πρίγκιπες της Goetia αποτελούν τη δεύτερη γραμμή ισχύος. Παρουσιάζω τους πιο σημαντικούς και συχνά αναφερόμενους στην απόκρυφη πρακτική:
Vassago
Ο τρίτος δαίμονας του Goetia, πρίγκιπας με 26 λεγεώνες. Θεωρείται φιλικός και εύκολος στην επίκληση. Οι δυνάμεις του περιλαμβάνουν την πρόβλεψη του μέλλοντος, την αποκάλυψη κρυμμένων και χαμένων πραγμάτων, και τη συλλογή πληροφοριών από απόμακρα μέρη.
Sitri
Ο δωδέκατος δαίμονας, πρίγκιπας με 60 λεγεώνες. Παραδοσιακά συνδεδεμένος με ερωτικές έλξεις. Μπορεί να αναγκάσει τους ανθρώπους να αποκαλύψουν κρυμμένα ερωτικά συναισθήματα και να δημιουργήσει έντονη σεξουαλική έλξη.
Vine
Ο πεντηκοστός πέμπτος δαίμονας, πρίγκιπας και βασιλιάς ταυτόχρονα, με 36 λεγεώνες. Έχει τη δύναμη να αποκαλύπτει κρυμμένους μάγους και τις τεχνικές τους, να καταστρέφει προστατευτικούς κύκλους, και να προκαλεί καταιγίδες.
Stolas
Ο τριακοστός έκτος δαίμονας, πρίγκιπας με 26 λεγεώνες. Διδάσκει αστρονομία, τις ιδιότητες των βοτάνων και των πολύτιμων λίθων. Παρουσιάζεται ως μεγάλος κόρακας ή ως άνθρωπος με μακρύ λαιμό. Είναι ένας από τους πιο πολύτιμους δαίμονες για όσους μελετούν φυσικές και αστρικές τέχνες.
Οι Πιο Διάσημοι Δούκες
Οι δούκες αποτελούν την πιο πολυπληθή τάξη στο Goetia. Παρουσιάζω τους πιο ισχυρούς και συχνά επικαλούμενους:
Bathin
Ο δέκατος όγδοος δαίμονας, δούκας με 30 λεγεώνες. Γνωρίζει τις ιδιότητες βοτάνων και πολύτιμων λίθων. Μπορεί να μεταφέρει έναν άνθρωπο ξαφνικά από μία χώρα σε άλλη — παραδοσιακή αναφορά που πολλοί μοντέρνοι πρακτικοί ερμηνεύουν ως «ταξιδιωτικές ευκαιρίες που εμφανίζονται ξαφνικά».
Berith
Ο εικοστός όγδοος δαίμονας, δούκας με 26 λεγεώνες. Γνωστός για την ικανότητα του να μετατρέπει μέταλλα σε χρυσό — μια αλχημική αναφορά που παραδοσιακά ερμηνεύεται ως δύναμη να φέρει πλούτο και οικονομική άνθιση. Παρουσιάζεται συχνά ως στρατιώτης πάνω σε κόκκινο άλογο.
Astaroth
Ο εικοστός ένατος δαίμονας. Παρουσιάζεται ως άγγελος με σαρκικά χαρακτηριστικά πάνω σε δράκο, κρατώντας φίδι. Κυβερνά 40 λεγεώνες. Γνωρίζει το παρελθόν, το παρόν, και το μέλλον, και μπορεί να διακρίνει όλα τα μυστικά. Είναι ένας από τους πιο σεβαστούς δαίμονες στην απόκρυφη πρακτική για την ακρίβεια των πληροφοριών του.
Furfur
Ο τριακοστός τέταρτος δαίμονας, δούκας-κόμης με 26 λεγεώνες. Παρουσιάζεται ως ελάφι με φλογερή ουρά. Μπορεί να προκαλέσει έντονη αγάπη μεταξύ ενός άνδρα και μιας γυναίκας, και ελέγχει καταιγίδες, βροντές, και ηλεκτρικές δυνάμεις. Επίσης, αποκαλύπτει την αλήθεια για κρυμμένα ή θεϊκά ζητήματα όταν του δοθεί εντολή.
Aim
Ο εικοστός τρίτος δαίμονας, δούκας με 26 λεγεώνες. Παρουσιάζεται με τρία κεφάλια. Καθιστά τους ανθρώπους οξύνους και έξυπνους, και μπορεί να πυρπολήσει πόλεις, κάστρα, και μεγάλες τοποθεσίες — μια δραματική αναφορά που ερμηνεύεται ως ικανότητα «κατάρρευσης δομών» που εμποδίζουν την πρόοδο.
Οι Πιο Σημαντικοί Μαρκήσιοι
Andrealphus
Ο εξηκοστός πέμπτος δαίμονας, μαρκήσιος με 30 λεγεώνες. Διδάσκει γεωμετρία, αστρονομία, και επιτρέπει στους πρακτικούς να συζητούν έξυπνα και σοφά για αυτά τα θέματα. Μπορεί επίσης να μεταμορφώσει έναν άνθρωπο σε πουλί.
Amon
Ο έβδομος δαίμονας, μαρκήσιος με 40 λεγεώνες. Γνωρίζει το παρελθόν και το μέλλον, μπορεί να επαναφέρει την αγάπη μεταξύ φίλων και συνεργατών που έχουν διαχωριστεί, και να καταστρέψει διαφορές. Παρουσιάζεται ως λύκος με ουρά φιδιού και φλόγες που βγαίνουν από το στόμα του.
Naberius
Ο εικοστός τέταρτος δαίμονας, μαρκήσιος με 19 λεγεώνες. Καθιστά τους ανθρώπους ικανούς σε όλες τις τέχνες και επιστήμες, αλλά ειδικά στη ρητορική. Επαναφέρει τιμές και αξιοπρέπεια που έχουν χαθεί.
Οι Ενδιαφέροντες Κόμητες, Πρόεδροι, και Ιππότες
Marchosias (Κόμης)
Ο τριακοστός πέμπτος δαίμονας. Ισχυρός πολεμιστής, πρόθυμος να απαντήσει σε όλες τις ερωτήσεις με ειλικρίνεια. Ζητά επίμονα από τους δαιμονολόγους την ελπίδα να επιστρέψει κάποτε στην έβδομη ουράνια θέση του — ένα από τα πιο ενδιαφέροντα λόγια της Goetia που δείχνει τη «μελαγχολία» ορισμένων πνευμάτων.
Buer (Πρόεδρος)
Ο δέκατος δαίμονας, με 50 λεγεύνες. Διδάσκει φιλοσοφία, ηθική, και τις ιδιότητες των βοτάνων και των φυτών. Θεραπεύει όλες τις ασθένειες, ειδικά σε ανθρώπους — ένας από τους πιο ευεργετικούς δαίμονες για θεραπευτική εργασία.
Furcas (Ιππότης)
Ο πεντηκοστός δαίμονας. Διδάσκει φιλοσοφία, αστρονομία, ρητορική, λογική, χειρομαντεία, και πυρομαντεία. Ένας από τους πιο εκπαιδευτικούς δαίμονες.
Ο Belial και ο Asmodeus — Δύο Ξεχωριστές Περιπτώσεις
Δύο δαίμονες αξίζουν ιδιαίτερης αναφοράς λόγω της τεράστιας σημασίας τους στην απόκρυφη παράδοση:
Belial
Ο εξηκοστός όγδοος δαίμονας. Παρουσιάζεται συχνά ως βασιλιάς — ένας από τους πιο ισχυρούς. Κυβερνά 80 λεγεύνες. Είναι ο δαίμονας της ανεξαρτησίας, της αυτοκυριαρχίας, και της σοβαρής αντίστασης σε εξωτερική εξουσία. Στη Βίβλο και σε άλλα κείμενα, το όνομα «Belial» χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει γενικά την «απείθαρχη δύναμη». Στη Goetia έχει συγκεκριμένη θέση: παρέχει προαγωγές, τίτλους, εύνοιες από φίλους και εχθρούς. Η επίκλησή του είναι δύσκολη — απαιτεί ισχυρή προσωπική δύναμη από τον πρακτικό.
Asmodeus
Ο τριακοστός δεύτερος δαίμονας. Ο βασιλιάς του πάθους στη Σολομώντεια παράδοση. Παρουσιάζεται με τρία κεφάλια — ταύρου, ανθρώπου, και κριαριού — καβάλα σε δράκο. Έχει τεράστιες δυνάμεις: διδάσκει αριθμητική, γεωμετρία, αστρονομία, και όλες τις μηχανικές τέχνες. Απαντά σε όλες τις ερωτήσεις με ειλικρίνεια. Καθιστά τους ανθρώπους αόρατους και τους οδηγεί σε κρυμμένους θησαυρούς. Στη μετέπειτα παράδοση συνδέθηκε ειδικά με τα ερωτικά πάθη και τη σεξουαλική επιθυμία.
Πώς Λειτουργεί η Επίκληση των Δαιμόνων
Η επίκληση ενός δαίμονα της Goetia δεν είναι απλή διαδικασία. Απαιτεί σοβαρή προετοιμασία, γνώση του κειμένου, και συγκεκριμένα τελετουργικά εργαλεία. Το κλασικό τελετουργικό περιλαμβάνει τα εξής στοιχεία:
Ο Ιερός Κύκλος: Ο πρακτικός στέκεται μέσα σε έναν προστατευτικό κύκλο, σχεδιασμένο με συγκεκριμένα σύμβολα και ονόματα δύναμης. Ο κύκλος είναι απαραίτητος για την ασφάλεια του — αποτρέπει την οντότητα από το να επηρεάσει άμεσα τον πρακτικό.
Το Τρίγωνο του Σολομώντα: Έξω από τον κύκλο, ο πρακτικός σχηματίζει ένα τρίγωνο όπου εμφανίζεται η οντότητα. Το τρίγωνο περιέχει την οντότητα και την κρατά υπό έλεγχο.
Η Σφραγίδα (Sigil) του Δαίμονα: Κάθε ένας από τους 72 δαίμονες έχει τη δική του σφραγίδα, σχεδιασμένη σε παρθένο υλικό (παραδοσιακά χαλκός, ασήμι, ή περγαμηνή). Η σφραγίδα είναι το «κλειδί» που καλεί συγκεκριμένα αυτή την οντότητα και όχι κάποια άλλη.
Οι Επικλήσεις: Το κείμενο του Goetia περιέχει συγκεκριμένες προσευχές και επικλήσεις που πρέπει να λέγονται με ακρίβεια. Αυτές αναφέρουν θεϊκά ονόματα ισχύος που δεσμεύουν την οντότητα να εμφανιστεί και να συνεργαστεί.
Οι Προσφορές: Κάθε δαίμονας έχει προτιμήσεις — συγκεκριμένα βότανα, θυμιάματα, χρώματα κεριών, και μέταλλα. Η σωστή προσφορά βοηθά στην ομαλή σχέση με την οντότητα.
Ο Χρόνος της Επίκλησης: Η ώρα, η μέρα, και η φάση της σελήνης παίζουν κρίσιμο ρόλο. Οι πλανητικές ώρες, σύμφωνα με τη σολομώντεια παράδοση, καθορίζουν πότε κάθε δαίμονας είναι πιο δεκτικός στην επίκληση.
Πότε Χρειάζεται Δαιμονική Επίκληση
Η επίκληση των δαιμόνων της Goetia δεν είναι για κάθε ανάγκη. Είναι σοβαρή, απαιτητική εργασία που ταιριάζει σε συγκεκριμένες περιπτώσεις:
Ταιριάζει όταν η κατάσταση είναι πολύπλοκη και έχει αντισταθεί σε ελαφρύτερες προσεγγίσεις. Όταν πρόκειται για κάτι σοβαρό: μεγάλη οικονομική αλλαγή, πραγματικά ισχυρή αγάπη που πρέπει να δεθεί ή να επανέλθει, σοβαρή προστασία από εχθρούς, ή απόκτηση γνώσης και ικανότητας που ξεπερνά τα φυσιολογικά όρια.
Δεν ταιριάζει για μικρές, καθημερινές ανάγκες. Οι δαίμονες δεν επικαλούνται για «λίγα χρήματα» ή «να μου γράψει ο τάδε». Αυτές οι εργασίες γίνονται με ελαφρύτερα ξόρκια — άλλωστε η επίκληση ενός βασιλιά του Goetia για μια μικρή ανάγκη θεωρείται προσβολή στην οντότητα.
Οι Δαίμονες στη Σύγχρονη Πρακτική
Στη σύγχρονη ελληνική απόκρυφη πρακτική, η Goetia αντιμετωπίζεται με τη σοβαρότητα που της αρμόζει. Οι έμπειροι πρακτικοί δεν την προσεγγίζουν ως «θέαμα» ή ως «γρήγορη λύση». Την προσεγγίζουν ως αυθεντική παράδοση με βαθιές ρίζες και συγκεκριμένους κανόνες.
Η δουλειά με τους δαίμονες της Goetia απαιτεί σοβαρή προετοιμασία από τον πρακτικό: γνώση των κειμένων, εμπειρία με άλλες μορφές μαγείας, ενεργειακή προστασία, και σεβασμό προς την ίδια την παράδοση. Δεν είναι πρακτική για αρχάριους — γι’ αυτό και οι σοβαρές δαιμονικές επικλήσεις παρέχονται από επαγγελματικές υπηρεσίες όπως αυτές που προσφέρουμε στο spellcaster.gr.
Συμπέρασμα
Οι 72 δαίμονες του Goetia αποτελούν μία από τις πιο ολοκληρωμένες και ισχυρές παραδόσεις της δυτικής απόκρυφης τέχνης. Καθένας από αυτούς έχει τη δική του θέση, τη δική του δύναμη, και τη δική του σχέση με τον κόσμο μας. Από τους βασιλιάδες Bael, Paimon, Beleth, και Purson έως τους λιγότερο γνωστούς ιππότες, όλοι μαζί συνθέτουν ένα σύστημα που έχει επηρεάσει την απόκρυφη σκέψη επί αιώνες.
Το να δουλέψει κανείς με αυτές τις οντότητες απαιτεί σεβασμό, γνώση, και σοβαρότητα. Για όσους αναγνωρίζουν το κάλεσμα και είναι έτοιμοι για τη βαθιά εργασία που η παράδοση απαιτεί, οι δαίμονες του Goetia προσφέρουν εργαλεία που καμία άλλη μαγική τέχνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει.
Εάν αισθάνεστε ότι κάποια συγκεκριμένη κατάσταση στη ζωή σας απαιτεί την παρέμβαση ενός δαίμονα του Goetia, ή θέλετε να συζητήσετε ποιος από τους 72 θα ταίριαζε στη δική σας περίπτωση, επικοινωνήστε μαζί μας. Απαντάμε σε όλα τα μηνύματα εντός 24 ωρών.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι πραγματικοί οι δαίμονες της Goetia; Η παραδοσιακή απόκρυφη σκέψη αναγνωρίζει τους δαίμονες της Goetia ως πραγματικές πνευματικές οντότητες με αυθύπαρκτη συνείδηση και δυνάμεις. Η σύγχρονη ψυχολογική προσέγγιση τους ερμηνεύει και ως εσωτερικά αρχέτυπα του νου. Και οι δύο ερμηνείες παρέχουν αποτελεσματικά πλαίσια για πρακτική εργασία.
Είναι επικίνδυνη η επίκληση δαιμόνων; Ναι, όταν γίνεται χωρίς σωστή προετοιμασία, γνώση, και προστασία. Γι’ αυτό οι σοβαρές δαιμονικές τελετουργίες πρέπει να γίνονται από έμπειρους πρακτικούς με χρόνια εμπειρίας στη σολομώντεια παράδοση.
Ποιος είναι ο πιο ισχυρός δαίμονας; Δεν υπάρχει μονοδιάστατη απάντηση. Οι βασιλιάδες Bael, Paimon, Beleth, και Purson είναι οι υψηλότεροι στην ιεραρχία. Ο Asmodeus και ο Belial θεωρούνται επίσης ανάμεσα στους πιο ισχυρούς. Η «ισχύς» όμως εξαρτάται και από την περίπτωση: για ερωτικά θέματα ο Beleth ή ο Asmodeus, για γνώση ο Paimon, για ανεξαρτησία και εξουσία ο Belial.
Μπορώ να επικαλεστώ έναν δαίμονα μόνος μου; Θεωρητικά ναι, εάν έχεις χρόνια μελέτης, εμπειρία με άλλες μορφές μαγικής εργασίας, και τα σωστά εργαλεία. Στην πράξη, η πρώτη επίκληση από αρχάριο σχεδόν πάντα είτε αποτυγχάνει, είτε προκαλεί ενεργειακές επιπτώσεις που ο πρακτικός δεν είναι έτοιμος να διαχειριστεί. Γι’ αυτό συνιστάται συνεργασία με έμπειρο πρακτικό.
Πόσος χρόνος χρειάζεται για να δει κανείς αποτελέσματα από δαιμονική επίκληση; Εξαρτάται από την οντότητα και το ζητούμενο. Ορισμένοι δαίμονες (όπως ο Bael) απαντούν γρήγορα — μέσα σε μέρες. Άλλοι (όπως ο Belial) απαιτούν μακρύτερη περίοδο ανάπτυξης της σχέσης — εβδομάδες ή μήνες. Οι πραγματικές, μακροπρόθεσμες αλλαγές συνήθως χρειάζονται 2-3 μήνες για να παγιωθούν.
